কাৰবি পৰম্পৰাত প্ৰচলিত এক অপৰিহাৰ্য সম্পদ আৰু প্ৰতীক হল জামবিলী আথন।
জামবিলী আথনৰ বুৎপত্তিগত অৰ্থ হৈছে – জামবিলী মানে জোলোঙা বা মোনা আৰু আথন
মানে ৰখা ঠাই। অৰ্থাৎ জোলোঙা ৰখা ঠাই। কিন্তু এই জোলোঙা ৰখা ঠাইটোৱেই জামবিলী আথনৰ
প্ৰকৃত অৰ্থ নহয়। ইয়াত নিহিত হৈ আছে এক ব্যাপক অৰ্থ।
কাৰ্বি ডেকাচাঙ জিৰছংৰ ডেকা-গাঙৰুহঁতে জুমতলীত আনুষ্ঠানিকভাৱে কৃষিকৰ্ম
কৰাৰ সময়ত তামোল-পাণৰ জোলোঙা ওলোমাই ৰাখিবলৈ কাঠেৰে সজা সজুঁলিটো জুমতলীৰ কাষত
পুতি থৈছিল। এই জোলোঙা ওলোমাই ৰখাৰ পৰাই ইয়াৰ নাম মোনা ৰখা সজুঁলি বা জামবিলী আথন
হল। কিন্তু বৰ্তমান ই কেৱল জোলোঙা বা মোনা ৰখা নুবজায় এক ব্যাপক অৰ্থ পৰিগ্ৰহ
কৰিছে। জামবিলী আথনে কাবৰিসকলৰ মনত এক মহান জাতীয় গৌৰৱৰ ঐতিহ্যমণ্ডিত প্ৰতীক
হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। লগতে ইয়াৰ সাংস্কৃতিক মূল্যও যে অপৰিসীম সেয়া ক্ৰমে
পৰিস্ফূট হৈ উঠিছে।
কাৰবি সমাজ-সাংস্কৃতিক জীৱনৰ সৈতে বৰ্তমানে অঙ্গা-অঙ্গীভাৱে সম্পৰ্কিত হৈ পৰা
জামবিলী আথনৰ ৰূপটোনো এতিয়া কি প্ৰকৃততে? জামবিলী আথন প্ৰতীকদণ্ডডাল সাধাৰণতে ৰঙা ফুল ধৰা বেংৱই বা কলমতুলা গছৰ কাঠৰে
তৈয়াৰ কৰা হয়। যিবোৰ অঞ্চলত ৰঙা ফুলৰ কলমতুলা গছ দুষ্প্ৰাপ্য তাত বগা ফুলৰ কলমতুলা
গছৰ কাঠ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
গছা আকৃতিৰ এই প্ৰতীকৰ দণ্ডডালৰ উচ্চতা প্ৰায় পাঁচ হাত। ইয়াৰ চাৰিটা ডাল ৰখা
হয়। দণ্ডডালৰ শীৰ্ষত ভীমৰাজ (ৱ’জাৰু) চৰাইৰ কাঠৰ প্ৰতিকৃতি ৰখা হয়। ডালবোৰত ফেঁচু
চৰাই (ৱ’ৰালি) আৰু দণ্ডডালৰ গাত
বাঢ়ৈটোকা (ৱ’লেং)
চৰাইৰ প্ৰতিকৃতিৰে সজাই তোলা হয়। গোটেই প্ৰতীক দণ্ডটোক ছিবু নামৰ বনজ পাতৰ ৰসেৰে
কলা ৰং দিয়া হয়। কাঠৰ চৰাইবোৰৰ ডিঙিৰ কড়িৰ মালা, মণিৰ গলপতা, ৰূপৰ মুদ্ৰা আদিৰে
জামবিলী আথনটোক আটক ধুনীয়াকৈ সজাই ৰখা হয়।
জামবিলী আথনৰ ধাৰণা
জামবিলী আথন প্ৰতীকদণ্ডডালৰ জন্ম হয় ডেকাচাঙৰ মজিয়াতে। এই লোকগাথাসমূহ
চালি-জাৰি চাই কব পাৰি যে প্ৰথমতে জামবিলী আথনৰ ওপৰত কোনো ভাববাদী আদৰ্শ আৰোপ
নহৈছিল। ই একমাত্ৰ যুৱ সংস্কৃতিৰ অৰ্থাৎ কাৰবি ডেকাচাং জিৰছংৰ একচেটিয়া সম্পদ আছিল। পুৰণি সময়ত জিৰচং
অনুষ্ঠানত এই প্ৰতীকৰ ব্যৱহাৰ অপৰিহাৰ্য আছিল। এই প্ৰতীকটো হাবিত তৈয়াৰ কৰাৰ পাছত
ডেকাহঁতে পাঁচটা তামোল-পাণৰ টোপোলাৰে মান ধৰি আদৰি অনাৰ পৰম্পৰা আছিল। জামবিলী আথন
জিৰছঙৰ মজিয়ালৈ আনাৰ পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ মুৰব্বীসকলক মাতি আনি পৰম্পাৰাগত মদ বা হৰলাঙেৰে আপ্যায়িত কৰা হৈছিল। আলহীসকলে খাওঁতে জামবিলী
আথন প্ৰতীকটোক ছেৰ্ ৰূপ আমেন বুলি নামাকৰণ কৰাৰো
এক ৰীতি আছিল। সময়ৰ গতিত এই প্ৰতীক ডেকাচাঙৰ মজিয়াৰ পৰা লুপ্ত হৈ গোষ্ঠীনেতাসকলৰ
নিয়ন্ত্ৰণাধীন হৈ পৰে।
মধ্যযুগত কাৰবি ৰজাসকলৰ ৰাজপ্ৰতীক হিচাপে জামবিলী আথন ব্যৱহাৰ হবলৈ ধৰে। ৰজাৰ
ছাতিৰ ওপৰত সৰু আকৃতিৰ জামবিলী আথন সংযোগ কৰা হৈছিল। এনে প্ৰতীকক ছাৰকু বোলা হৈছিল। এনে পৰিপ্ৰেক্ষতে জামবিলী আথনৰ
প্ৰতীকৰ ভাবাৰ্থৰো অন্য ৰূপ দিয়া হল। সেয়েহে প্ৰতীকপটৰ শীৰ্ষত থকা ভীমৰাজ (ৱ’জাৰু) চৰাইক চৰাইবিলাকৰ ৰজা হিচাপে মান্য
কৰা হয়। গতিকে ভীমৰাজ কাৰবি ৰজাৰ প্ৰতীক হিচাপে চিহ্নিত হল কালক্ৰমত। ফেঁচু
চৰাইবোৰ ৰজাৰ অধীনস্থ বিষয়ববীয়া আৰু ৱ’লেং বা
বাঢ়ৈটোকা চৰাইবোৰে যিহেতপ গছ খুটিয়াই পোকজাতীয় আহাৰ সংগ্ৰহ কৰে, সেই অৰ্থত ইয়াক
প্ৰজাৰ প্ৰতীকৰূপে ধৰা লোৱা হল।
কাৰবি পৰম্পৰা অনুসৰি ৰজাসকলেই জামবিলী আথনৰ প্ৰতীকৰ ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰী। ৰজাৰ
প্ৰতিনিধি স্বৰূপে হাবেসকলৰ ভিতৰত হাবেপিক এই প্ৰতীক ব্যৱহাৰৰ অনুমতি দিয়া হয়
সামান্য সাল-সলনিৰ জৰিয়তে। এই ক্ষেত্ৰত প্ৰতীকদণ্ডডালৰ শাৰ্ষবিন্দুত হাবেপিএ
ভীমৰাজ চৰাইৰ সলনি মইনা চৰাইৰ প্ৰকৃতিহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।
এসময়ত জিৰচংৰ অপৰিহাৰ্য অংগ হিচাপে থাকি ৰাজকীয় প্ৰতীকৰ মৰ্যাদা লাভ কৰা
জামবিলী আথন পৰৱৰ্তীকালত আহি কাৰবিসকলৰ পৰলৌকিক কাৰ্যৰ অপৰিহাৰ্য অংগলৈ পৰিগণিত হৈ
পৰিছে। কিছুমান ভাববাদী লোকগাথাৰ আখ্যানৰ প্ৰভাৱত এই প্ৰতীক দাৰ্শনিকভিত্তিক হৈ
পৰে। ফলশ্ৰুতিত জামবিলী আথন ইহলোক আৰু পৰলোকৰ যোগসূত্ৰ স্থাপনৰ মাধ্যম বুলি
লোকবিশ্বাস গঢ় লৈ উঠে।
কাৰবিসকলৰ মাজত প্ৰচলিত এটি আখ্যানৰ মতে থিৰেংৱাংৰেঙে স্বৰ্গৰ পৰা নামি আহি
লখন নামৰ ডেকা এজনক দহাৰ সকামৰ বাবে জামবিলী আথন তৈয়াৰ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। লখনে
থিৰেংৱাৰেঙৰ নিৰ্দেশক্ৰমে হাবিলৈ গৈ বেংৱই গছৰ কাঠেৰে এই প্ৰতীকদণ্ডডাল সাজি
উলিয়ায়। কিন্তু হাবিৰ পৰা সেই প্ৰতীকদণ্ডডালক আদৰি আনিব কোনে? ডেকাদলৰ দলপতিক দায়িত্ব দিয়া হল আৰু
তেওঁ সেই মৰ্মে সজাই আনিবলৈ সূতা, কড়ি, মণিৰ মালা, ছিবুৰ পাতৰ ৰসেৰে কলা ৰং লৈ
হাবিলৈ গল। থিৰেংৱাংৰেঙে যমপুৰীত দেখি অহা জামবিলী আথনৰ আৰ্হিৰেই এই প্ৰতীকদণ্ডডাল
হুবহু সাজি উলিওৱা হৈছিল বুলি কাৰবি সমাজত বিশ্বাস কৰা হয়।
(৫ ছেপ্টম্বৰ ২০১৮/ নগাওঁ)