অসমীয়াৰ ৰাজনৈতিক সচেতনতা নে নিৰ্বাচনী উৎসৱ!!

কি হৈছে আচলতে ৰাজ্যখনত!

ৰাজ্যত শাসনাধিস্থ যিখন চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে দল সংগঠন নিৰ্বিশেষে সকলো একত্ৰিত হৈ গৰজি উঠিছে আকৌ সেইখন চৰকাৰৰ থকা দলটোকে প্ৰথম পছন্দ কৰিছে সদ্যসমাপ্ত পঞ্চায়ত নিৰ্বাচনত! সাধাৰণ জনতাৰ কথা আৰু কামৰ মাজৰ এই ব্যৱধানৰ আঁৰৰ ৰহস্য কি!! নে চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলনৰ পথ লবলৈ জনতাক এইক্ষেত্ৰত প্ৰতিবাৰেই বাধ্য কৰা হয় কিছু প্ৰলোভন আৰু সস্তীয়া আৱেগৰ সহায় লৈ৷ হয় মই অসম মুলুকত হৈ যোৱা পঞ্চায়ত নিৰ্বাচনৰ প্ৰসংগতে মনলৈ অহা প্ৰথম প্ৰশ্নটো নিজকে কৰি চাইছো৷

পিছে ঠিকেইটো আছে সকলো! মইহে কিবা নকৰিবলগীয়া প্ৰশ্ন এটাত সোমাই আছো নেকি? সকলোফালেচোন চৰকাৰৰ উন্নয়নৰ ঢাক-ঢোল কোবোৱা প্ৰচাৰবোৰক বাদ দিলেও ৰাজ্যখনৰ গ্ৰামাঞ্চলৰ ভিতৰুৱা ৰাস্তা-ঘাটবোৰৰ চেহেৰা বহুখিনি সলনি হৈছে৷ যদিওবা এই সলনিখিনি সময়ৰ দাবী তথা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ দীৰ্ঘম্যাদী পৰিকল্পনাৰ ভিতৰুৱা অংশ!! হ'লে কি হ'ব সৰ্বসাধাৰণ জনতাৰ বুজনসংখ্যকৰ বাবে এয়াতো ৰাজ্য চৰকাৰখনৰে মহৎ প্ৰচেষ্টা৷ ৷

এইবাৰৰ পঞ্চায়ত নিৰ্বাচনৰ সময়তে মনলৈ অহা আনটো প্ৰশ্ন হ'ল যে সংসদীয় বা বিধানসভাৰ নিৰ্বাচনতকৈও জাক জমককৈ অনুষ্ঠিত হোৱা এই নিৰ্বাচনটোৰ সমুদায় খৰচৰ বৃহৎ অংশ এটা ৰাজনৈতিক দলসমূহেই বহন কৰা নাই জানো? নিৰ্দলীয় প্ৰাৰ্থীসকলৰ ব্যক্তিগত খৰচৰ হিচাবটো বাদ দিও যদি এই সৰু-ডাঙৰ ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ খৰচটোলৈ চকু দিও তেন্তে মোৰ দৰে সাধাৰণ জনতাৰ দৃষ্টিলৈ অহা বিষয়টো হ'ল - এইটো নিৰ্বাচনত ব্যাপক হাৰত খৰচ কৰা জনসাধাৰণৰে পুঁজিবোৰতো, তেওঁলোক দাতা কৰ্ণ নহয় যে দান হিচাপে দি হাত সাৱটি বহি থাকিব!! তেন্তে এইখিনি খৰচ মিলাবলৈ গাঁৱৰ উন্নয়নৰ নামত বিভিন্ন শিতানত অহা চৰকাৰী আঁচনিবোৰৰ পুঁজি নিজৰ নিজৰ দলৰ শিতানলৈ দিয়াটো দিনৰ পোহৰৰ দৰে উজ্জ্বল৷ তেনেহ'লে কথাটো এনেকুৱা নহয় জানো যে, বৰ্তমান কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে গাঁৱ পঞ্চায়তসমূহলৈ যোগান ধৰা পুঁজিৰ মাত্ৰধিক্যলৈ চকু দিয়েই পঞ্চায়ত নিৰ্বাচনত সকলোৱেই ৰাং কুকুৰৰ জাকৰ দৰে জপিয়াই পৰিছে!!

ইমানৰ পিছত গ্ৰামাঞ্চলৰ প্ৰকৃত উন্নয়ন কোন দিশে বাৰু! কাৰ্যকালৰ শেষত কিবা নহয় কিবা অলপ কাম হয়তো হ'বগৈ! কিন্তু যিখিনি হ'বগৈ সেয়া নহ'লেই নোহোৱাখিনি বুলি আমি মানি নললেও উপায় নাই আমাৰ হাতত৷ কাৰণ তাতকৈ বেছি দাবী কৰাৰ বা আশা কৰাৰ সামৰ্থই নাই আমাৰ! তাৰ মাজতে দুই চাৰিজন যে ব্যতিক্ৰমী নাথাকিব সেয়াও আমি নুই কৰিব নোৱাৰোঁ৷ কিন্তু সেয়াও অৰণ্যৰোদনৰ নামান্তৰহে হয়গৈ সদায়৷

উন্নয়নৰ প্ৰসংগ তথা ভৱিষ্যতৰ প্ৰসংগক বৰ্তমানে নিলগাই থলো বাৰু৷ ভৱিষ্যত সদায় আমাৰ বাবে যিদৰে প্ৰাসংগিক টিক সেইদৰে অনিশ্চিতও৷

কিন্তু যোৱা ৫ আৰু ৯ ডিচেম্বৰ ২০১৮ তাৰিখে দুটা পৰ্যায়ত ৰাজ্যখনত অনুষ্ঠিত হৈ যোৱা নিৰ্বাচনৰ ফলাফল ঘোষণাৰ নামত ১২, ১৩ আৰু ১৪ ডিচেম্বৰ তাৰিখে তিনিটাকা দিন জনতাৰ যি সমাগম বা উৎসাহ দেখা পাইও মনলৈ প্ৰশ্ন দুটামান আহিল৷ (মনটো বৰ বেয়া বস্তুহে, কিবা এটা দেখিলেই বিভিন্ন প্ৰশ্নই জুমুৰি দি ধৰেহি অনবৰতে৷ মানৱিক প্ৰবৃত্তি নে নিজৰে সমস্যা নিজে বঢ়াই লোৱাৰহে উপায়, নিজে বুজি নাপাওঁ বহু সময়ত)

প্ৰথম কথা, নিৰ্বাচনৰ সৰু-ডাঙৰ নাই কথাটো প্ৰমাণ কৰিবলৈকে যেন পঞ্চায়ত নিৰ্বাচনৰ ফলাফল ল'বলৈও অসমৰ জনসাধাৰণ হিল দ'ল ভাঙি উলাই আহিল ৰাজ্যৰ সকলো প্ৰান্তৰতে৷ আনকি ফলাফল ল'বলৈকে প্ৰাৰ্থীসকলৰ লগতে বৃহৎ অংশৰ উগ্ৰসমৰ্থসকলো দুটাকৈ উজাগৰী ৰাতি কটাই দিলে ভোট গণনা কেন্দ্ৰৰ বাহিৰতে৷ মনৰ মাজতে ভাবিলোঁ, এই যে প্ৰাৰ্থীসকলৰ সৈতে উজাগৰী ৰাতি কটোৱা এলেকৰ-পেলেক উগ্ৰসমৰ্থকসকলৰ ইমানটো দৰদৰ আঁৰৰ ৰহস্যটো বাৰু জয়ী হ'লে পাব পৰা সাম্ভাৱ্য লাভৰ অংকটোৱেই মূল নহয় জানো!!

তদুপৰি ফলাফলকলৈ জনসাধাৰণৰ অভূতপূৰ্ব উৎসাহে এনেকুৱা এটা পৰিৱেশৰ সূচনা কৰিলে, যেন অসমৰ গ্ৰামাঞ্চলত এক, হয় কোনো ধৰণৰ সমস্যা নাই নতুবা দুই, গাঁও পঞ্চায়তসমূহৰ কাম-কাজে গ্ৰামাঞ্চলৰ ৰাইজৰ সকলো স্তৰকে সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে৷

প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ জনসাধাৰণৰ হাততে আছে৷ ইমানৰ পিছতো আশা কৰিবলৈ মন যায়, এইবাৰৰ নিৰ্বাচনত জয়ী হোৱা প্ৰাৰ্থীসকলে জনসাধাৰণৰ প্ৰত্যাশা পূৰণত সফল হ'ব৷ পূৰ্বৱৰ্তী পঞ্চায়ত প্ৰতিনিধিসকলৰ নামত থকা দুৰ্নীতি-স্বজনপ্ৰীতি আদি বদনামবোৰৰপৰা আঁতৰি নতুনতকৈ নিয়োজিত হ'ব লগা জনপ্ৰতিনিধিসকলে সম্পূৰ্ণ নিজস্বতাৰে জনতাৰ কামসমূহ সম্পূৰ্ণ কৰাত বিশেষ পাৰদৰ্শীতা দেখুৱাই জনসাধাৰণৰ হেৰুৱা আস্থা ঘূৰাই আনিবলৈ সক্ষম হ'ব৷

(১৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮/ সীতাজখলাৰ বনভোজস্থলীত)

জনজাতীয় জীৱন আৰু ডেকা চাং

জনজাতীয় জীৱনৰ বিভিন্ন স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰ ভিতৰত এটি উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হল – ডেকা চাং। যাৰ উপস্থিতি পৃথিৱীৰ অন্যান্য স্থানৰ দৰে অসমৰ জনজাতীয় জীৱনটো বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ ৰূপত দেখা পোৱা যায়। সাংসাৰিক শিক্ষাৰ কঠিয়াতলী এই ডেকা চাঙবোৰে ইতিহাসে ঢুকি নোপোৱা দিনৰে পৰা থকা জনজাতিসকলৰ আধুনিক মনটোৰ পৰিচয় বহন কৰে। জনজাতি এটাৰ মাজত প্ৰচলিত অলিখিত নিজস্ব ৰীতি-নীতি তথা নিয়ম-কানুনবোৰ উঠি অহা প্ৰজন্মক শিকোৱাটোৱেই ডেকা চাঙৰ মূল উদ্দেশ্য। এই ডেকা চাঙবোৰৰ নাম জনজাতি ভেদে ভিন্ন হোৱাৰ লগতে নিৰ্মাণ শৈলী কিছু ভিন্ন হয় যদিও মূল বৈশিষ্ট্যসমূহত মিল দেখা পোৱাটো এক মন কৰিবলগীয়া দিশ। জনজাতীয় ডেকা চাঙবোৰলৈ লক্ষ্য কৰিলে আমি নিম্নোলিখিত ধৰণৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ দেখা পাওঁ –

* কিছুমান জনজাতিৰ ক্ষেত্ৰত ল'ৰা আৰু ছোৱালীৰ কাৰণে সুকীয়া গৃহৰ ব্যৱস্থা থকা দেখা যায়। কিন্তু বেছিভাগ ক্ষেত্ৰতে লৰা-ছোৱালীৰ কাৰণে যুটীয়া ভাৱে এটা গৃহৰে ব্যৱস্থা থাকে। উদাহৰণস্বৰূপে, টাংখুল নগাসকল আৰু জেলিয়াংসকলৰ লগতে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ টাংছা জনজাতিৰ মাজত লৰা আৰু ছোৱালীৰ কাৰণে সুকীয়া ডেকা চাং আৰু গাভৰু চাঙৰ ব্যৱস্থা আছে।

* সাধাৰণতে ডেকা চাঙবোৰ গাঁৱৰ সীমামূৰীয়া ঠাইত বা মুকলি ঠাইত স্থাপন কৰা দেখা যায়। কিছুমান জনজাতিৰ ক্ষেত্ৰত আকৌ গাঁৱৰ কেন্দ্ৰ স্থলত, খেতি পথাৰৰ সমীপত আৰু গাঁৱৰ সীমামূৰীয়া বনাঞ্চলৰ কাষত থকাও দেখা যায়। গাঁৱৰ প্ৰতিৰক্ষাকেই ইয়াৰ মূল কাৰক হিচাপে আমি নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰোঁ।

* ডেকা চাঙৰ জীৱন নিৰ্বাহত কোনো ধৰণৰ বিভিন্নতা নোহোৱাকৈ পৰম্পাৰগত নিয়ম-নীতিসমূহ মানি চলা দেখা যায়। এই দৃষ্টিৰে ডেকা চাঙবোৰ জনজাতিসকলৰ পৰম্পৰা বৰ্তাই ৰখাৰো এক উপযুক্ত মাধ্যম।

*ডেকা চাঙৰ সদস্য ভৰ্তিৰ বয়সৰ সীমা জনজাতি ভেদে ভিন্ন হোৱা দেখা যায়। সাধাৰণতে চাৰিৰ পৰা পাঁচ বছৰৰ বয়সৰ লৰা-ছোৱালীক সদস্য হিচাপে মানি লোৱা হয়। এই সদস্য ভৰ্তিৰ ক্ষেত্ৰত আনুষ্ঠানিকভাৱে নাম লিখোৱাৰ কোনো নিয়ম নাই। কিন্তু গাওঁ এখন বা জনজাতি এটাৰ বয়স উপযোগী লৰা-ছোৱালীবোৰক আপোনা আপুনি ডেকাচাঙৰ সদস্য হিচাপে মানি লোৱা হয় তেওঁলোকৰ মাজত চলি অহা নিয়ম মানি লৈয়ে।

*জনজাতীয় ডেকা চাঙবোৰৰ সদস্যসমূহৰ ক্ষেত্ৰত দেখা পোৱা এটা অলিখিত নিয়ম হল – ডেকা চাং বা গাভৰু চাঙবোৰৰ লৰা-ছোৱালীবোৰৰ বিবাহৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ সদস্য পদ নিজে নিজে খাৰিজ হয়।

*এই ডেকা চাঙবোৰৰ আন এটা অন্যতম প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হল – এই ডেকা চাঙবোৰতে লৰা-ছোৱালী নিৰ্বিশেষে তেওঁলোকৰ নিজৰ নিজৰ পচন্দৰ সংগী বাছনি কৰাৰ সুযোগ দিয়া হয়। যিটো আধুনিক জীৱন যাত্ৰাত এতিয়াও পৃথিৱীৰ উন্নত দেশ কিছুমানক বাদ দি অন্যান্য দেশসমূহত বিৰল। যিমানেই আমি উন্নত জীৱন চৰ্যা, ব্যক্তি স্বাধীনতা আদি বিষয়বোৰক লৈ আলোচনা, বিতৰ্ক নকৰোঁ কিয় এটা মুকলিমুৰীয়া স্বতন্ত্ৰ জীৱন যাপনৰ বাবে আমি আজিও হামৰাও কাঢ়িব লগা হৈছে, আজিৰ বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰে তথাকথিত উন্নত সভ্যাতাৰ যুগটো। যিটোৰ পূৰ্ণ ৰূপ এটা আমি জনজাতীয় ডেকাচাঙবোৰৰ মাজেৰে তেওঁলোকৰ মাজত প্ৰচলিত হৈ অহা দেখা পাওঁ অতীজৰে পৰা।

*জনজাতীয় ডেকাচাঙৰ নিয়ম অনুসৰি কোনো বিধবা মহিলাই যদি পুনৰ বিবাহত নবহে তেন্তে তেওঁ পুনৰ ডেকাচাং বা গাভৰু চাঙৰ সদস্য হিচাপে বিবেচিত হয়। যাৰ ফলত বিধবা মহিলা এগৰাকীয়ে স্বামীৰ মৃত্যুৰ পিছত সমাজ বা ঘৰখনৰ পৰা পাব পৰা সাম্ভাৱ্য দুখবোৰৰ পৰা অতি সহজেই পৰিত্ৰাণ পাইছিল সমাজৰ প্ৰচেষ্টাতে। ইয়াক আমি মহিলা সৱলীকৰণৰ ক্ষেত্ৰত জনজাতীয় সমাজে লোৱা এটা সৱল খোজ হিচাপে আমি চিহ্নিত কৰিব পাৰোঁ।

*সন্ধিয়া ঘৰত আহাৰ গ্ৰহণৰ কৰাৰ পিছত সকলো সদস্য ডেকা চাঙত একগোট হৈ একুৰা জুইৰ চাৰিওফালে বহি বিভিন্ন আলোচনা –বিলোচনা, সাধু কোৱাৰ লগতে নাচ-গান আদিত ভাগ লাছিল। তাৰ উপৰিও বিভিন্ন খেল-ধেমালিত ভাগ লৈ ডেকাচাঙৰ সদস্যসকলে ৰাতিটো তাতে কটায়। ইয়ে তেওঁলোকৰ মাজত সামাজিক যোগ-যোগৰ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰিছিল। কাৰণ জুইৰ গুৰিত বহি কৰা আলোচনাবোৰৰ পৰা সমাজখনৰ চৌপাশে ঘটি থকা ঘটনা-পৰিঘটনাসমূহৰ বিষয়ে তেওঁলোক সজাগ আৰু সতৰ্ক হবলৈ সুবিধা পাইছিল। সাধু কোৱা, নাচ-গান আদিৰ মাজেৰে ডেকা চাঙবোৰে সংস্কৃতি চৰ্চাৰ পৰিৱেশ এটা ৰচনা কৰাৰ লগতে সাংস্কৃতিক ৰংগমঞ্চৰ প্ৰয়োজনীয়তাও পূৰণ কৰিছিল।

*কনিষ্ঠ আৰু জেষ্ঠ্যতাৰ আধাৰত দুটা ভাগত ভাগ কৰা হয় ডেকা চাঙৰ সদস্যসকলক। দলপতিজন জেষ্ঠ্যসকলৰ মাজৰ পৰাই বাছি উলিওৱা হয়। দলপতিজনে সকলোৰে সদস্যৰ ওপৰত চকু ৰাখি তেওঁলোকৰ মাজত শৃংখলাবদ্ধতা বজায় ৰাখে। কনিষ্ঠসকলে জেষ্ঠ্যসকলৰ সকলো আদেশ মানি চলাটো ডেকাচাঙৰ অলিখিত নিয়ম। লগতে জেষ্ঠ্য সদস্যসকলৰ উপৰিও সন্ধিয়া ডেকাচাঙৰ জুইৰ কাষৰ আলোচনাত ভাগ লোৱা বয়োজেষ্ঠ্যসকলৰ পৰাও তেওঁলোকে জীৱনৰ নানান দিশৰ শিক্ষা লাভ কৰে। জনজাতীয় সমাজত প্ৰচলিত পৰম্পৰাগত গণতান্ত্ৰিক পদ্ধতিৰ নিদৰ্শন আমি এই ডেকা চাঙবোৰৰ পৰাও দেখা পাওঁ।

*ডেকা চাঙৰ ভিতৰুৱা কথা-বাৰ্তাবোৰ নিজৰ মাজতে গোপনে ৰখাটো সদস্যসকলৰ এক অলিখিত নিয়ম তথা তেওঁলোকৰ কৰ্তব্যও। ইয়াৰ মাজেদি ডেকা চাঙৰ সদস্যসকলক কৰ্তব্য সম্পাদন আৰু কৰ্তব্যনিষ্ঠাৰ প্ৰাথমিক শিক্ষা দিয়াটো দৃষ্টিগোচৰ হয়।

* ডেকা চাঙৰ সদস্যসকলে একগোট হৈ গাঁৱৰ সৰ্বসাধাৰণ ৰাইজৰ বিভিন্ন কামত সহায়ৰ হাত আগবঢ়ায়। যেনে – কাৰোবাৰ বিবাহ অনুষ্ঠান, ঘৰ-দুৱাৰ বনোৱা বা মেৰামতি কৰা, খেতি-বাতি চপোৱা আদি বিভিন্ন কামত। তদুপৰি জনজাতিসকলৰ মাজত প্ৰচলিত পৰম্পৰাগত ঝুম খেতি, চিকাৰ কৰা আদিৰ শিক্ষাও ডেকাচাঙৰ পৰাই পাইছিল। জনজাতিসকলৰ সামাজিক কৰ্মত  সমবায় পদ্ধতিৰে অংশগ্ৰহণৰ এয়া উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।

* গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ্যসকলে দিনৰ ভাগত ডেকাচাঙৰ কনিষ্ঠ সদস্যসকলক জনজাতীয় সামাজিক জীৱনৰ প্ৰয়োজনীয় বিভিন্ন বিষয়বোৰৰ উপৰিও পৰম্পৰাগত হস্ত-শিল্প, বয়ন-শিল্প আদিৰ বিষয়ে শিক্ষাদান কৰে। অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ যোগেদি জনজাতীয় লোকসকলে এইদৰে জীৱন যাপনৰ কাৰণে দৰকাৰী বিভিন্ন শিক্ষাৰ লগতে বৃত্তিমুখী শিক্ষাও ডেকা চাঙতে লাভ কৰিছিল।

* জনজাতিবোৰৰ মাজত হোৱা পুৰণি কালত সঘনে হৈ থকা বিভিন্ন ধৰণৰ সংঘাত নিৰাময়ৰ প্ৰয়োজনীয়তাতে তেওঁলোকৰ মাজত ডেকাচাঙবোৰৰ গুৰুত্ব বৃদ্ধি পাইছিল।

(১২ ডিচেম্বৰ ২০১৭- নগাওঁ)

******

জামবিলী আথন

কাৰবি পৰম্পৰাত প্ৰচলিত এক অপৰিহাৰ্য সম্পদ আৰু প্ৰতীক হল জামবিলী আথন। জামবিলী আথনৰ বুৎপত্তিগত অৰ্থ হৈছে – জামবিলী মানে জোলোঙা বা মোনা আৰু আথন মানে ৰখা ঠাই। অৰ্থাৎ জোলোঙা ৰখা ঠাই। কিন্তু এই জোলোঙা ৰখা ঠাইটোৱেই জামবিলী আথনৰ প্ৰকৃত অৰ্থ নহয়। ইয়াত নিহিত হৈ আছে এক ব্যাপক অৰ্থ।

কাৰ্বি ডেকাচাঙ জিৰছংৰ ডেকা-গাঙৰুহঁতে জুমতলীত আনুষ্ঠানিকভাৱে কৃষিকৰ্ম কৰাৰ সময়ত তামোল-পাণৰ জোলোঙা ওলোমাই ৰাখিবলৈ কাঠেৰে সজা সজুঁলিটো জুমতলীৰ কাষত পুতি থৈছিল। এই জোলোঙা ওলোমাই ৰখাৰ পৰাই ইয়াৰ নাম মোনা ৰখা সজুঁলি বা জামবিলী আথন হল। কিন্তু বৰ্তমান ই কেৱল জোলোঙা বা মোনা ৰখা নুবজায় এক ব্যাপক অৰ্থ পৰিগ্ৰহ কৰিছে। জামবিলী আথনে কাবৰিসকলৰ মনত এক মহান জাতীয় গৌৰৱৰ ঐতিহ্যমণ্ডিত প্ৰতীক হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। লগতে ইয়াৰ সাংস্কৃতিক মূল্যও যে অপৰিসীম সেয়া ক্ৰমে পৰিস্ফূট হৈ উঠিছে।

কাৰবি সমাজ-সাংস্কৃতিক জীৱনৰ সৈতে বৰ্তমানে অঙ্গা-অঙ্গীভাৱে সম্পৰ্কিত হৈ পৰা জামবিলী আথনৰ ৰূপটোনো এতিয়া কি প্ৰকৃততে? জামবিলী আথন প্ৰতীকদণ্ডডাল সাধাৰণতে ৰঙা ফুল ধৰা বেংৱই বা কলমতুলা গছৰ কাঠৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। যিবোৰ অঞ্চলত ৰঙা ফুলৰ কলমতুলা গছ দুষ্প্ৰাপ্য তাত বগা ফুলৰ কলমতুলা গছৰ কাঠ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

গছা আকৃতিৰ এই প্ৰতীকৰ দণ্ডডালৰ উচ্চতা প্ৰায় পাঁচ হাত। ইয়াৰ চাৰিটা ডাল ৰখা হয়। দণ্ডডালৰ শীৰ্ষত ভীমৰাজ (ৱ’জাৰু) চৰাইৰ কাঠৰ প্ৰতিকৃতি ৰখা হয়। ডালবোৰত ফেঁচু চৰাই (ৱ’ৰালি) আৰু দণ্ডডালৰ গাত বাঢ়ৈটোকা (ৱ’লেং) চৰাইৰ প্ৰতিকৃতিৰে সজাই তোলা হয়। গোটেই প্ৰতীক দণ্ডটোক ছিবু নামৰ বনজ পাতৰ ৰসেৰে কলা ৰং দিয়া হয়। কাঠৰ চৰাইবোৰৰ ডিঙিৰ কড়িৰ মালা, মণিৰ গলপতা, ৰূপৰ মুদ্ৰা আদিৰে জামবিলী আথনটোক আটক ধুনীয়াকৈ সজাই ৰখা হয়।

জামবিলী আথনৰ ধাৰণা

জামবিলী আথন প্ৰতীকদণ্ডডালৰ জন্ম হয় ডেকাচাঙৰ মজিয়াতে। এই লোকগাথাসমূহ চালি-জাৰি চাই কব পাৰি যে প্ৰথমতে জামবিলী আথনৰ ওপৰত কোনো ভাববাদী আদৰ্শ আৰোপ নহৈছিল। ই একমাত্ৰ যুৱ সংস্কৃতিৰ অৰ্থাৎ কাৰবি ডেকাচাং জিৰছংৰ একচেটিয়া সম্পদ আছিল। পুৰণি সময়ত জিৰচং অনুষ্ঠানত এই প্ৰতীকৰ ব্যৱহাৰ অপৰিহাৰ্য আছিল। এই প্ৰতীকটো হাবিত তৈয়াৰ কৰাৰ পাছত ডেকাহঁতে পাঁচটা তামোল-পাণৰ টোপোলাৰে মান ধৰি আদৰি অনাৰ পৰম্পৰা আছিল। জামবিলী আথন জিৰছঙৰ মজিয়ালৈ আনাৰ পৰৱৰ্তী সময়ত গাঁৱৰ মুৰব্বীসকলক মাতি আনি পৰম্পাৰাগত মদ বা হৰলাঙেৰে আপ্যায়িত কৰা হৈছিল। আলহীসকলে খাওঁতে জামবিলী আথন প্ৰতীকটোক ছেৰ্ ৰূপ আমেন বুলি নামাকৰণ কৰাৰো এক ৰীতি আছিল। সময়ৰ গতিত এই প্ৰতীক ডেকাচাঙৰ মজিয়াৰ পৰা লুপ্ত হৈ গোষ্ঠীনেতাসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণাধীন হৈ পৰে।

মধ্যযুগত কাৰবি ৰজাসকলৰ ৰাজপ্ৰতীক হিচাপে জামবিলী আথন ব্যৱহাৰ হবলৈ ধৰে। ৰজাৰ ছাতিৰ ওপৰত সৰু আকৃতিৰ জামবিলী আথন সংযোগ কৰা হৈছিল। এনে প্ৰতীকক ছাৰকু বোলা হৈছিল। এনে পৰিপ্ৰেক্ষতে জামবিলী আথনৰ প্ৰতীকৰ ভাবাৰ্থৰো অন্য ৰূপ দিয়া হল। সেয়েহে প্ৰতীকপটৰ শীৰ্ষত থকা ভীমৰাজ (ৱ’জাৰু) চৰাইক চৰাইবিলাকৰ ৰজা হিচাপে মান্য কৰা হয়। গতিকে ভীমৰাজ কাৰবি ৰজাৰ প্ৰতীক হিচাপে চিহ্নিত হল কালক্ৰমত। ফেঁচু চৰাইবোৰ ৰজাৰ অধীনস্থ বিষয়ববীয়া আৰু ৱ’লেং বা বাঢ়ৈটোকা চৰাইবোৰে যিহেতপ গছ খুটিয়াই পোকজাতীয় আহাৰ সংগ্ৰহ কৰে, সেই অৰ্থত ইয়াক প্ৰজাৰ প্ৰতীকৰূপে ধৰা লোৱা হল।

কাৰবি পৰম্পৰা অনুসৰি ৰজাসকলেই জামবিলী আথনৰ প্ৰতীকৰ ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰী। ৰজাৰ প্ৰতিনিধি স্বৰূপে হাবেসকলৰ ভিতৰত হাবেপিক এই প্ৰতীক ব্যৱহাৰৰ অনুমতি দিয়া হয় সামান্য সাল-সলনিৰ জৰিয়তে। এই ক্ষেত্ৰত প্ৰতীকদণ্ডডালৰ শাৰ্ষবিন্দুত হাবেপিএ ভীমৰাজ চৰাইৰ সলনি মইনা চৰাইৰ প্ৰকৃতিহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।

এসময়ত জিৰচংৰ অপৰিহাৰ্য অংগ হিচাপে থাকি ৰাজকীয় প্ৰতীকৰ মৰ্যাদা লাভ কৰা জামবিলী আথন পৰৱৰ্তীকালত আহি কাৰবিসকলৰ পৰলৌকিক কাৰ্যৰ অপৰিহাৰ্য অংগলৈ পৰিগণিত হৈ পৰিছে। কিছুমান ভাববাদী লোকগাথাৰ আখ্যানৰ প্ৰভাৱত এই প্ৰতীক দাৰ্শনিকভিত্তিক হৈ পৰে। ফলশ্ৰুতিত জামবিলী আথন ইহলোক আৰু পৰলোকৰ যোগসূত্ৰ স্থাপনৰ মাধ্যম বুলি লোকবিশ্বাস গঢ় লৈ উঠে।

কাৰবিসকলৰ মাজত প্ৰচলিত এটি আখ্যানৰ মতে থিৰেংৱাংৰেঙে স্বৰ্গৰ পৰা নামি আহি লখন নামৰ ডেকা এজনক দহাৰ সকামৰ বাবে জামবিলী আথন তৈয়াৰ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। লখনে থিৰেংৱাৰেঙৰ নিৰ্দেশক্ৰমে হাবিলৈ গৈ বেংৱই গছৰ কাঠেৰে এই প্ৰতীকদণ্ডডাল সাজি উলিয়ায়। কিন্তু হাবিৰ পৰা সেই প্ৰতীকদণ্ডডালক আদৰি আনিব কোনে? ডেকাদলৰ দলপতিক দায়িত্ব দিয়া হল আৰু তেওঁ সেই মৰ্মে সজাই আনিবলৈ সূতা, কড়ি, মণিৰ মালা, ছিবুৰ পাতৰ ৰসেৰে কলা ৰং লৈ হাবিলৈ গল। থিৰেংৱাংৰেঙে যমপুৰীত দেখি অহা জামবিলী আথনৰ আৰ্হিৰেই এই প্ৰতীকদণ্ডডাল হুবহু সাজি উলিওৱা হৈছিল বুলি কাৰবি সমাজত বিশ্বাস কৰা হয়।

(৫ ছেপ্টম্বৰ ২০১৮/ নগাওঁ)