লোকবিশ্বাস -
পৰম্পৰাগতভাৱে সমাজত চলি অহা কিছু নীতি নিয়ম আৰু বিশ্বাসৰ মাজেৰেই আমাৰ মাজত বৰ্তি আছে বহু লোকবিশ্বাসৰ... যাৰ গাত ভেঁজা দিয়েই আমাৰ সমাজ জীৱন হৈ উঠিছে ভিন্ন সময়ত ভিন্ন চৰিত্ৰৰে বৰ্ণময়... আমাৰ সমাজখনক শৃংখলাবদ্ধ কৰি তোলাত এই পুৰণি নিয়ম-নীতিবোৰৰ ভূমিকা সদায়েই গুৰুত্বপূৰ্ণ হিচাপে বিবেচিত হৈ আহিছে...
কিন্তু এই সকলোবোৰ লোকবিশ্বাসৰ ভেঁটি জানো বৈজ্ঞানিক ভাৱে ইমান সৱল যে যাক আমি বিনা দ্বিধাই মানি চলিম... আমাৰ পূৰ্বজসকলে দেখুৱাই যোৱা বাটেৰে বাট বুলা আমিবোৰে সময়ৰ সৈতে তাল মিলাই বহু দূৰ আগুৱাই আহিলো... ভদ্ৰ ভাষাত আমি বৰ্তমান সভ্য সমাজৰ একো একোজন ভব্য গব্য বাসিন্দা হৈ পৰিলো... সমাজৰ নিভাঁজ সৰল জীৱন যাপন প্ৰণালীক আমিয়েই কৰি তুলিলো দিনক দিনে জটিলৰ পৰা জটিলতৰ... আমাৰে পূৰ্বজসকলৰ হাতত যিদৰে জিৰণিৰ বাবে পৰ্যাপ্ত সময় আছিল ঠিক সেইদৰে তেওঁলোকৰ সমাজত নাছিল আজিৰ দৰে অভাৱ আৰু আভিজাত্যৰ এখন অভেদ্য প্ৰাচীৰ...
আমাৰ লোকবিশ্বাসসমূহৰ বুনিয়াদ গঢ়ি উঠা সেই সময়ৰ সমাজ তথা সভ্যতাৰ বৰ্তমানৰ প্ৰতিনিধি আমিবোৰে সচাঁই জানো আজিৰ সময়ত সেই লোকবিশ্বাসবোৰ কেৱল সমাজৰ মংগলৰ বাবেই গ্ৰহণ কৰিছো... নে ইয়াৰ গাত ভেঁজা দিয়ে নিত্য নতুন সমাজৰ ক্ষতিকাৰক বিশ্বাসবোৰে মূৰ দাঙি উঠিছে আধুনিক শিক্ষাৰে শিক্ষিত আজিৰ সমাজ জীৱনৰে চুকে কোণে... ডাইনী হত্যা, কন্যা ভ্ৰুণ হত্যা, জৰা-ফুকা, বেজ-বেজালি, বলি-বিধানৰ পয়োভৰচোন দিনক দিনে বাঢ়িবহে লাগিছে আজিৰ সময়ত... কোন দায়ী ইয়াৰ বাবে... নে এয়া উত্তৰ আধুনিক জীৱন শৈলীৰে এক স্বাভাৱিক প্ৰক্ৰিয়া...
বিজ্ঞান মানসিকতা -
মধ্যাহ্ন ভোজনৰ সোৱাদ নোপোৱা আমিবোৰে প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ পৰাই বিজ্ঞান বিষয়টো পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়ন কৰি আহিছিলো উচ্চ মাধ্যমিক শিক্ষান্ত পৰীক্ষাৰ দেওনা পাৰ হোৱালৈকে বাধ্যতামূলক হিচাপে... আজিও প্ৰায় একে ধৰণৰ পাঠ্যক্ৰমেই চলি আছে আমাৰ বিদ্যালয়সমূহত... (পাৰ্থক্য মাথো চেকনিৰ আগত থকা বুলি বিশ্বাস কৰা অতীতৰ শিক্ষা ব্যৱস্থা এতিয়া সৰ্বশিক্ষাৰ কৰাল গ্ৰাসত পৰি উৱাদিহ নোহোৱা কৈ মাথো কাম চলাই নিছে) তাৰ মাজতো আমাৰ আধুনিক সমাজখনক বিভিন্ন নীতি-নিয়ম আৰু বিশ্বাসৰ নামত কিছুমান যুক্তিহীন আৱেগে আজিও বান্ধি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছে... কিহৰ পাৰ্শ্বক্ৰিয়া বাৰু এইবোৰ... নে জীৱন যাত্ৰাৰ স্বাভাৱিক শৈলী হৈ পৰিছে আমাৰ অজানিতেই সমাজৰ ক্ষতিকাৰক এনে বহু উপাদান...
বিদ্যালয়ত নিউটনৰ গতি সূত্ৰ, প্ৰটন - নিউটন কণা, পোহৰৰ গতি সূত্ৰ আওঁৰাই আহি ঘৰত যেতিয়া পেটৰ বিষত ককা-আইতা বা চুবুৰীয়া কোনো দদাইদেউ-খুড়ীদেউৱে দিয়া মুখলগা জ্বৰা পানী খাওঁ, তেতিয়াই বিজ্ঞানে কলমটিয়াই খুন্দা মাৰেহি আমাৰ মনৰ চাৰিবেৰত... মনৰ ইচ্ছা পূৰণৰ বাবে, সন্তানৰ মংগলৰ কাৰণে যেতিয়া আমি কাৰোবাৰ বিধান মানি নিজৰ লগতে সন্তানৰো ককাঁল, হাত, ভৰি আদি শৰীৰ ভিন্ন স্থানত বান্ধি দিও ভিন্ন ৰঙী তাবিজ আৰু হাত-ভৰিৰ আঙুলিত পিন্ধাও বিভিন্ন বাখৰ বা ৰত্ন যুক্ত আঙুঠি - ঠিক তেতিয়া বিজ্ঞান মানসিকতাই কক্ বকাই ঠাওনি নোপোৱা পাৰিপাৰ্শ্বিকতাৰ মেৰপেচত পৰি...