অনুৰাধা এই পৃথিৱীৰ নাৰী হয়নে বাৰু!!!

 অনুৰাধাৰ দেশ পঢ়াৰ অনুভৱ

অসমীয়া উপন্যাস সাহিত্যৰ অভিলেখ সৃষ্টিকাৰী প্রেমৰ উপন্যাস ফণীন্দ্ৰ কুমাৰ দেৱচৌধুৰীৰ 'অনুৰাধাৰ দেশ' পঢ়িলোঁ কিছু পলমকৈ হ'লেও। প্রেমক এক স্বকীয়তাৰে, নিজস্ব কলমেৰে গতানুগতিকাৰ পৰা ফালৰি উপস্থাপন কৰাত ঔপন্যাসিক সচাঁই সফল হৈছে। অৰুণাভ চৌধুৰীয়ে সমুদ্র গৰ্ভত তেলৰ সন্ধান কৰিবলৈ গৈ উৰিষ্যাৰ ভূবনেশ্বৰ, পাৰাদ্বীপ বন্দৰ আৰু বংগোপসাগৰৰ 'পেলিকান' ৰিগত সন্মুখীন হোৱা বিচিত্র অভিজ্ঞতাৰাজি তথা কলেজীয়া বান্ধৱী অনুৰাধাৰ সৈতে থকা অকৃত্রিম বন্ধুত্ব আৰু শেষত পৰিস্থিতিৰ মেৰপাক তথা প্ৰেমৰ সন্ধানত সদা উন্মুখ হৃদয়ৰ স্বতঃস্ফূট সহাঁৰিত অনুৰাধকে নিজৰ হিচাপে আকোঁৱালি লোৱাৰে সামৰণি পৰা উপন্যাসখন সচাঁই এখন হৃদয় আলোড়িত কৰা তথা জীৱনৰ সন্ধান থকা উপন্যাস। কাহিনীৰ গতিময়তাত আহি পৰা ডেনিছ, মেহৰা চাহাবকো আমি কোনো ক্ষেত্রতে এৰি চলিব নোৱাৰোঁ । তেওঁলোকৰ জীৱনৰ অতীত স্মৃতিবোৰ সঁচাই বেদনা গধুৰ বিষণ্নতাৰ যেন একোখন আন্দোলিত মেঘৰ কলা আকাশ। তাতো যে এচমকা ৰ’দৰ পোহৰে সাতোৰঙী ৰামধেনুৰ বোলেৰে জীৱন মহীয়ান কৰাৰ কৌশল ভাৰতীয় সকলতকৈ বিদেশী লোক এজনৰ বেছি নিজৰ তথা আয়ত্বাধীন – তাৰ উজ্জ্বল উদাহৰণ ডেনিছ। যি পূৰ্বৰ পত্নী জেৰিনৰ বিচ্ছেদৰ শোক ডালভিৰ ছায়াত পাহৰি এক পূর্ণ জীৱন আৰম্ভ কৰিছে। মৃত স্বামীৰ শোকত এক নিঃসংগ একাকী জীৱন পাৰ কৰা ডালভিকো ডেনিছে দিছে এক সজীৱ- সতেজ জীৱন চর্যা, নিজৰ পত্নী হিচাপে স্বীকৃতি দি।

আনহাতে মেহেৰা চাহাবৰো এলিনা আৰু ঋত্বিককলৈ থকা বেদনা গধুৰ স্মৃতিৰ পাহাৰ প্রমাণ বোজাৰ মাজতো থকা কর্তব্যনিষ্ঠাৰ যি নিদর্শন সেয়া ভাৰতীয় সমাজত দুর্লভ। আৰু সেই ভাৰতীয় সমাজৰে পৰম্পৰাত অতিষ্ঠ হৈ পত্নী এলিনাই মেহৰা চাহাবক শূণ্য কৰি গুছি গৈছিল জন্মভূমি ইংলেণ্ডলৈ আৰু লগত লৈ গৈছিল মেহৰা চাহাবৰ জীৱনৰ এচোৱা পুত্র ঋতুকো... এতিয়া কর্তব্যনিষ্ঠা আৰু পানীয়ই মেহৰা চাহাবৰ একমাত্ৰ সংগী।

ঔপন্যাসিক দেৱচৌধুৰীয়ে অনুৰাধাক যি এক উজ্জ্বল তথা মহীয়ান ৰূপত অথচ এজনী সর্বসাধাৰণ ছোৱালী হিচাপে উপন্যাসখনত অংকন কৰিছে সেয়া প্রশংসনীয়। সঁচা অর্থ তেনে এজনী ছোৱালী যদি লেখকে প্রত্যক্ষ কৰিছে তেনেহলে ক'বলগীয়া নাই – কিন্তু ভালদৰে অনুধাৱন কবি চাবলৈ গলে তেনে এগৰাকী বিশেষ নাৰীৰ অস্তিত্ব পৃথিৱীত নাই যেনেই বোধ হয়। সেই ফালৰ পৰা উপন্যাসখনৰ শেষৰ শাৰী বাক্য --

"অনুৰাধাৰ কোনো দেশ নাই; অনুৰাধা এই পৃথিবীৰ নাৰী” ৰ

অর্থ আমি ধৰি ল’ব পাৰোঁ যে অনুৰাধা এই পৃথিৱীৰ সমূহ নাৰীৰে এক প্রতীকি প্রকাশ। মানি ললোঁ অনুৰাধা সচাঁই এই পৃথিৱীতে আছে, আপোনাৰ মেৰে ওচৰে-পাজৰেই বিচৰণ কৰিছে তাই - আপোনাৰ কথা নাজানো, মহ হ'লে তাইক একান্তই নিজৰ কৰিবলৈ বদ্ধপৰিকৰ...

উপন্যাসখন পঢ়ি সাগৰত তেল খনন কার্যৰ এক সম্যক আভাস, উৰিষ্যাৰ ভূবনেশ্বৰৰ মন্দিৰসমূহৰ চমু আভাস তথা পাৰাদ্বীপ বন্দৰ অঞ্চলৰ জীৱন-যাত্রাৰ বিষয়ে বহুখিনি আমি ধাৰণা কৰিব পাৰোঁ অৰুণাভৰ অনুভৱৰ মাজেৰে। অনুৰাধাৰ বাদামী চুলিৰ বতাহত উৰা বেণীৰ লয়লাসেৰে তথা নিষ্পাপ চঞ্চলতাৰে। খাৰ খোৱা অসমীয়াইও সাগৰৰ ৰেহ-ৰূপ, জীৱন প্রণালীক অনুধাৱন কৰিব পাৰোঁ। সাগৰৰ বিশালতা তথা সৌন্দর্যৰ কল্পনাত মছগুল হওঁ... বিদেশীসকলৰ কর্তব্য পৰায়নতা, জীৱন উপভোগেৰ কৌশল, কর্মনিষ্ঠা তথা সাহসৰ বিষয়ে জানিব পাৰোঁ - অনুভৱ হয় আমাৰ নিজৰ অৰ্কমণ্যতাৰ কাৰণেই কোটি কোটি টকা খৰচ কৰি বিদেশৰ মানুহ, সামগ্ৰী আনি আজি আমি ঘৰৰ কাম কৰিব লগা হৈছে। ফলত দেশৰ টকা বাহিৰলৈ যাব লাগিছে অবাধ গতিত। নিজেই নিঠৰুৱা হৈছো নিজৰ দায়িত্বশীলতা নোহোৱাৰ গুণতে আমিবোৰে। আজিও আধুনিক প্রযুক্তিৰ দিশত যেন বহু পৰিমাণে আমি আজোককাৰ দিনতে কলমটিয়াই আছো...

লেখকে অৰুণাভৰ মুখেৰে, অনুৰাধাৰ মুখেৰে, ডেনিছৰ মুখেৰে, মেহেৰা চাহাবৰ মুখেৰে উপন্যাসসনৰ বিভিন্ন স্থানত আমাৰ ব্যক্তিজীৱনৰ একান্তই চৰম সত্যক সুন্দৰভাৱে প্রকাশ কৰিছে আৰু ই আমাৰ হৃদয়তন্ত্রীত কম্পন তোলাত সফল হৈছে। তেনেবোৰ সত্যক যে অনবৰতে আমি লগত লৈ ফুৰোঁ কিতাপখন পঢ়িলেই অনুভূত হয় মন-মগজুত। তেনে কিছু সত্যতাকে আমি অনুভল কৰি থাকিও সমাজৰ সীমাবদ্ধতা তথা বিশ্বাস আৰু প্রত্যয়ৰ অভাৱতে স্বীকাৰ কৰিবলৈ সাহস নকৰোঁ। যিবোৰ সত্যক প্রকাশ কৰিলে আমাৰ মাজত থকা বহুখিনি সীমাবদ্ধতা নোহোৱা হ’ব আৰু সমাজখন উত্তৰণৰ দিশত আগবাঢ়িব আমাৰ হাতে-হাত ধৰি। এইখিনিতে লিখকৰ সূক্ষ্ম বিচাৰ-বিবেচনা, দৃষ্টি শক্তি আৰু প্রকাশভংগীৰ সাৱলীলতা সচাঁই প্রশংসনীয়।

মোৰ ব্যক্তিগত অনুভৱে কৈছে - 'অনুৰাধাৰ দেশ’ উপন্যাসখনত অনুৰাধাৰ নিষ্পাপ সৰলতা, চঞ্চলতা আৰু মহানুভৱতাৰ কাষত যেন অৰুণাভৰ অনুশোচনাৰে দগ্ধ মন তথা পৌৰষত্বৰ পৰাজয় হৈছে অৱশ্যাম্ভীভাৱেই।।

(প্রেমৰ ক্ষেত্ৰত থকা মোৰ নিজৰে বহুখিনি নিজক বুজাব নোৱাৰা চঞ্চলতা আৰু অনুভৱ শান্ত হৈছে অনুৰাধা দেশৰ মাজেৰে - কিয় বা কিমান সময়লৈ নাজানো)

 

(২০ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৮/গুৱাহাটী)

**********

ব্যাকৰণগত বিষয় (Grammatical Category)...

ব্যাকৰণগত কথাষাৰ ভাষাৰ কোনো নীতি-নির্ধাৰক কথা নহয়। বৰং ইয়াক ভাষাৰ এক তাত্ত্বিক কথা বুলিহে ক'ব পাৰি। ই ভাষাৰ এটা অর্থবাচক পৰিভাষিক কথাহে। গতিকে ব্যাকৰণত আলোচিত বিষয়কে ব্যাকৰণগত বুলি ধৰিব নোৱাৰি। আচলতে ভাষাৰ গাঁথনিক প্রক্রিয়াটো বিচাৰ কৰাহে ইয়াৰ মূল কথা। সেয়ে আধুনিক ভাষাবিদসকলে ভাষাৰ গাঁথনিক দিশলৈ লক্ষ্য কৰি নতুন তত্ত্ব আবিষ্কাৰ কৰিছে। ইয়াকেই সংযুক্তিবাদ (structuralism) বুলি কোৱা হয়। ব‍্যাকৰণগত বিষয়টো সংযুক্তিবাদৰ এই দিশ।

ব্যাকৰণগত বিষয় বা উপাদান মূলতঃ ৰূপতত্ত্বৰ কথা যদিও বাক্যতত্ত্বৰ আধাৰতহে ইয়াৰ ব্যাখ্যা আগবঢ়াব পাৰি। বাক্যৰ গাঁথনিত পদৰ লগত সমন্বয় সাধনৰ বাবে যিবোৰ ৰূপ বা প্রাকৃতি অপৰিহাৰ্য বুলি বিবেচিত হয় তেনেবোৰ ৰূপ প্রকাশ কৰা বাক্যৰ গাঁথনিক ব্যাকৰণগত বিষয় কোনে।

উদাহৰণস্বৰূপে: অসমীয়া ভাষতে 'মই' কৰ্ত্তা হ'লে তাৰ ক্রিয়ার লগত প্ৰথম পুৰুষৰ চিন ‘ওঁ’ লাগিবই । যেনে

মই পঢ় + ওঁ (পঢ়ো )

মই লিখা + ওঁ (লিখোঁ )

গতিকে অসমীয়া ভাষাত পুৰুষবাচক চিন ব্যাকৰণগত বিষয়। অসমীয়া ভাষাত পুৰুষবাচক সমন্ধ পদবোৰৰ ক্ষেত্রত এটি সংযুক্তি দেখা যায়। এই সমন্ধ পদবোৰৰ ক্ষেত্রতো পুৰুষ অনুযায়ী সুকীয়া বিভক্তি-প্রত্যয় সংযোগ কৰা হয়। এই বিভক্তি - প্রত্যয়বোৰ যদি পুৰুষবাচক সমন্ধ পদবোৰৰ সলনি ব্যবহাৰ কৰা হয় তথাপিও পুৰুষ অনুযায়ী ব্যবহাৰ হোৱা প্রত্যয়সমূহ কেতিয়াও সলনি নহয়। সেয়ে অসমীয়া ভাষাত পুৰুষবাচক সমন্ধ পদবোৰক ব্যাকৰণগত বিষয় বুলি কোৱা হয় ।

*******

সপোন জীৱনৰ...

পথৰুৱা বোকা গচকা কৈশোৰে মেলানি মাগি যৌৱনৰ প্রথম খোজকেইটা সহজ সৰল তথা তথা নিজৰে জ্ঞানৰ নির্দিষ্ট পৰিমণ্ডলত ব্যাপ্ত আছিল। বুজি উঠাই নাছিলোঁ মোৰ পৰিয়াল তথা গাঁৱৰ সৰল প্ৰাণৰ মানুহখিনিৰে আগুৰা জ্ঞান-বুদ্ধিৰ পৰিসৰৰ বাহিৰত অৱস্থিত সমাজখনৰ সামগ্ৰিকতা মোৰ বুদ্ধিৰ পৰিসীমাৰ বহু বাহিৰত!! তেওঁলোকৰ বাবে সময়ৰ বৰ নাটনি মোৰ প্রাণৰ – আকুল আহ্বান শুনাৰ বাবে... পৰিস্থিতিৰ মেৰপেঁচত পৰি ক্ৰমে মোৰ সময়ে বুজাইছিল সময়ক মূল্যায়ন কৰাৰ বাবে প্রকৃত পদক্ষেপ ল’বলৈ — সময়ে হাৰ মানিবলৈ বাধ্য হৈছিল মোৰ সপোনৰ দিগন্ত প্রসাৰিত ব্যস্ততাত...

সপোনবোৰ বাস্তৱৰ কঠিনতাত আচাৰ খাই পৰক বা নপৰক – দেখাততো কোনো বাধা নাই!! সপোনৰো সঠিক মূল্যায়নৰ বাবে প্রথম প্রয়োজনীয় চর্ত - ৰূঢ় বাস্তবৰ স'তে বিচৰাবোৰৰ সমিল-মিলেবে নিজৰ ভেঁটি মজবুত কৰাতে হাতে-কামে লাগিব লাগে।

দিগন্ত প্রসাৰিত সপোন আৰু সীমিত বাস্তৱতাৰ মাজত এক সমন্বয়ৰ সেতু গঢ়িব লাগিব আমিবোৰে নিজেই। সাপোন আৰু বাস্তৱৰ মাজত থকা ব্যৱধান কমাই এটা বাস্তৱিক সপোনেৰে জীৱন জীপাল কৰিব লাগিবই আমি নিজেই।।

জীৱন কেৱল জী’বলৈ নহয়, আমি জীৱন জীয়াবলৈ সকলোৱে হাতে-হাত মিলাই আগবাঢ়ো আহক।।

(২ আগষ্ট ২০০৭/গুৱাহাটী)